Της Πείνας Το Καμίνι (Νοεμβριανά 1916)

Ὑπακοή κ' ἡ ἀναπνοὴ, σὲ θάμπος μοῦ καρφώνει

Τὸ νοῦ, ἐνῶ γύρα μου τὸ φῶς τὸ ἀνέλπιστο κορφώνει.

Ἀπάνου ἀπ' τὰ παράταιρα κι' ἀπὸ τὴ μάταιην ὥρα

Στὸν αἰῶνα φέγγε ἀτάραχη ψυχή, ἀγαλματοφόρα.

Θερμὰ σὲ ζώνει ἀστέρωμα καὶ μαντικὰ χτυπᾶνε

Γύρα σου, οἱ κόσμοι ἀθάνατοι, ποὺ καῖν καὶ σὲ κυττᾶνε.

Γαλήνη μεγαλόχαρη, στὸν ἄχαρο κυκλῶνα,

Τῆς πίστης ὡς ἐστύλωσες τὴ μαρμαροκολώνα,

Κι' ὁλόβολη, ἀκατάσυρτη στὸ πεῖσμα τῶν ἀνέμων

Φωτᾶς, σὰν ἡ πανσέληνος, τὸ πέλαο τῶν πολέμων,

Διῶξε τὸ μαῦρο σύγνεφο, νὰ λάμψει ἡ θεία κοιλάδα,

Μ' ὅλα τὰ κρῖνα της ὀρτά, ἀπ' ἄκρη σ' ἄκρη ἡ Ἑλλάδα!

Κι' ἄν τὸ χαλκεύει ἡ μοίρα της νὰ φέξει μιὰν ἡμέρα,

Ποὺ ὡς αἷμα ταύρου ἡ σάλπιγγα, νὰ βάψει τὸν ἀέρα,

Κι' ἄν σκούζει σύνταχα ὁ βαλμᾶς, φορώντας τὴν κορώνα,

Τοῦ Σατανᾶ, στὰ σκοτεινά, μὲ τὸν τυφλὸ λεγεῶνα,

Τ' ἀκάθαρτο συγκρίνοντας τὸ πνέμα μ' ἕνα στόμα,

Καθὼς μηνάει τῶν κορακιῶν τῶν ψοφιμιῶνε ἡ βρώμα,

Κι' ἄν ὡς κυττᾶνε οἱ Σάτυροι στοὺς ὕπνους της μιὰ Νύφη,

Κι' ὅπως ὁ λάγνος πίθηκος, ποὺ τὰ κρυφά του γλύφει,

— ἔτσι τὸν ξένο, ὁλόγυρα, στ' ἅγια του πέλαγα, εἶδα —

Σὲ ἰδεῖ μὲ μάτια ἀλλοίθωρα, γῆ τοῦ Ἥλιου, ὦ Τιτανίδα,

Ἀπάνω ἀπ' τὰ παράταιρα, κι' ἀπὸ τὴ μάταιην ὥρα,

Στὸν αἰῶνα, φέγγε, ἀτάραχη ψυχή, ἀγαλματοφόρα!

Πώς, μπρὸς στὴν ἁγια-κοινωνιὰ τἀνὸ ὁ ἀσκητὴς νηστεύει,

Νιώθει ὁ κρυφὸς ἀγώνας του βαθειά του νὰ θεριεύει,

Ὡς ποὺ ψυχὴ κι' ἀναπνοὴ στὴ δόξα του καρφώνει,

Ἄντρας, γυναίκα, γέροντας, παιδί, παρθένα, ὀμπρός σου,

Μὲ τὸ κομμάτι τοῦ ψωμιοῦ, θεριεύει, νά ὁ λαός σου.

Κι' ἄν αὔριο ἔρτει ὁ ἄγγελος τοῦ δοξαστοῦ θανάτου,

Νά τοῦ μετρήσει ἀπάνω του, γοργὸς τὰ κόκκαλά του,

Κι' ἄν ἀπ' τὴ μοίρα χαλκευτεῖ στὶς μέρες μιὰν ἡμέρα,

Ποὺ ὡς αἷμα ταύρου, ἡ σάλπιγγα θὰ βάψει τὸν ἀέρα,

Ἄντρας, γυναίκα, γέροντας, παιδί, παρθένα ὀμπρός σου

Μὲ τὸ κομμάτι τοῦ στερνοῦ ψωμιοῦ, φωτιὰ ὁ λαός σου,

Θὰ νὰ σκιρτήσει ἀκράτητος, νὰ θρέψει τὸ καμίνι,

Τὶ ὁ σπόρος ζῆ τοῦ ἀθάνατου καὶ μέσα ἔχει ἀπομείνει

Νὰ σοῦ κράξει πασίχαρος. Τὸ κουφάρι μου πάρτο

Καὶ σκῶσε μὲ τὴ στάχτη μου τῆς δόξας μου τὸν ἄρτο,

Τὶ ὁ σπόρος ζεῖ τοῦ ἀθάνατου καὶ μέσα μου παλεύει,

Ὡσὰν ἡ σάρκα, τοῦ ψωμιοῦ τοῦ πρόσφορου, ν' ἀνέβει,

Ἀπάνω ἀπ' τὰ παράταιρα κι' ἀπὸ τὴ μάταιην ὥρα,

Νὰ φέγγει, ἡ ἀβασίλευτη ψυχή, ἀγαλματοφόρα.

Εφημ."Ακρόπολις", 28 Δεκεμβρίου 1916

Μια από τις πιο ένδοξες άλλα και ξεχασμένες σελίδες της νεότερης Ελληνικής ιστορίας, αποτέλεσαν τα γεγονότα του Νοέμβριου του 1916, γνωστά κι ως "Νοεμβριανά".  Η επικρατέστερη τάση στη μελέτη της ιστορίας επιμένει να θεωρεί τα γεγονότα αυτά, ως το αποκορύφωμα του εθνικού διχασμού. Με μια πιο εκ βαθέων μελέτη των γεγονότων όμως, διαπιστώνουμε ότι μάλλον ο εθνικός διχασμός συνέβαλε στο να μην ομονοήσουν οι Έλληνες σε κάτι αυτονόητο και εν τέλει μετά από παρέμβαση των ξένων δυνάμεων, να προσχωρήσουν στο πλευρό της Entente (Αντάντ) σε έναν παράλογο πόλεμο, ο οποίος σίγουρα δεν αφορούσε τη χώρα μας.

Ο Σικελιανός, επίστρατος κι ο ίδιος των Βαλκανικών πολέμων, εντάσσεται σε σε ένα σύλλογο επιστράτων ο οποίος αντιμετωπίζει την αγγλογαλλικής επίθεση με επιτυχία. Βιώνει έτσι τα γεγονότα από κοντά και με πολύ γλαφυρό τρόπο μας δίνει την εικόνα της εποχής, ιδωμένη μέσα από τα μάτια του απλού καθημερινού ανθρώπου, που για μια στιγμή ξεπερνά τα όρια της ανθρώπινης ύπαρξης και μπαίνει στο Πάνθεον των Ηρώων. Η τετράτομη ποιητική συλλογή του με τίτλο "Πρόλογος στη ζωή" σημαίνει την "ενηλικίωση του ελληνικού ρομαντισμού". (D. Ricks,Η Σκιά του Ομήρου, 1993)

Με δική του πρωτοβουλία συστήνεται το Διεθνές Δελφικό Συμβούλιο και με την οικονομική συνδρομή της συζύγου του (Εύα Πάλμερ). οργανώνονται οι Δελφικές Εορτές (1927-1930). Αξίζει έδω να σημειώσουμε ότι οι φορείς που ανέλαβαν να συνεχίσουν το εγχείρημα των Δελφικών Εορτών. έδωσαν ιδιαίτερη βαρύτητα στις αξίες της αλληλεγγύης των λαών και το διεθνισμό. Την εποχή του Σικελιανού οστόσο, ο θεσμός έτυχε δυσμενέστατης κριτικής. Χαρακτηριστικά παραθέτουμε ένα απόσπασμα απο την εφημερίδα Ριζοσπάστης (5/5/1930, σελ.3 Αλλά το μεγαλύτερο πανηγύρι...) , όπου χαρακτηρίζει τις γιορτές "υπερφίαλες εκδηλώσεις του αστικού κράτους", ενώ ο Αντώνης Δούμας (αρχισυντάκτης) παραληλλίζει το Σικελιανό με το Μουσολίνι.

(ΣΣ. Ο ιστότοπός μας δεν έχει σκοπό να ασχοληθεί με ιστορικά θέματα, επειδή όμως δε θα μας δοθούν πολλές αφορμές να ασχοληθούμε με το συγκεκριμένο γεγονός, η αναφορά θα είναι πιο εκτεταμένη κατ'εξέρεση)

Πρόσωπα και φορείς:

Α. Βασιλιάς Κωνσταντίνος Ά της Ελλάδος

Ο Κωνσταντίνος Ά υπήρξε μια πολύ ιδιαίτερη προσωπικότητα. Πρωτοστάτης στις μάχες των Βαλκανικών πολέμων, άνθρωπος απλός (για μονάρχης), αθυρόστομος, λάτρης του γυναικείου φύλλου, συγκέντρωνε όλα τα απαραίτητα στοιχεία που δένουν έναν λαϊκό ηγέτη με τα μεσαία και κατώτερα κοινωνικά στρώματα απ' όπου και άντλησε το μεγαλύτερο μερίδιο των υποστηρικτών του.
 Η ρήξη με τον Ελ. Βενιζέλο ξεκινάει από την κατάληψη της Θεσσαλονίκης (όπου ο Κωνσταντίνος ήθελε να προχωρήσει προς το Μοναστήρι) και κορυφώνεται με την αντιδικεία ως προς τη συμμετοχή της χώρας στον Α'ΠΠ. Ο Κωνσταντίνος θεωρούσε ότι μετά από δυο αιματηρούς πολέμους (Βαλκανικούς), η χώρα χρειαζόταν χρόνο για να αφομοιώσει τους νεοενταχθέντες πληθυσμούς και η ουδετερότητα θα ήταν πιο ωφέλιμη στη δεδομένη συγκυρία. Ο Κωνσταντίνος έχει κατηγορηθεί ότι κρατούσε μια φιλική στάση προς τη Γερμανία. Κάτι τέτοιο δεν στοιχειοθετείται για τον ίδιο, υπήρξαν όμως αξιωματικοί και διπλωμάτες στο περιβάλλον του που κράτησαν ανοιχτά φιλογερμανική στάση. 

Β. Ελευθέριος Κυριάκου Βενιζέλος

Ο Ελευθέριος Βενιζέλος υπήρξε οπαδός του φιλελεύθερου καπιταλισμού. Άσκησε μεγαλύτερη επιρροή στα υψηλότερα οικονομικά και μορφωτικά στρώματα. Με την έναρξη του Α'ΠΠ είδε την ευκαιρία να εντάξει τη χώρα σε μια συμμαχία φιλελεύθερων δυνάμεων (Αντάντ), λαμβάνοντας μέρος ως σύμμαχος.


Γ. Κίνημα Επιστράτων

Την άνοιξη του 1916 οι Μεγάλες Δυνάμεις υποχρεώνουν τον πρωθυπουργό Βενιζέλο να παύσει την επιστράτευση. Έτσι πολλές χιλιάδες πρώην στρατιώτες μένουν άνεργοι, κι αποφασίζουν να ιδρύσουν έναν πανελλήνιο σύνδεσμο επιστράτων με σκοπό τη συνδικαλιστική τους εκπροσώπηση. Ο σύνδεσμος αυτός, έμελλε να γίνει η πρώτη μαζική λαϊκή οργάνωση στην Ελλάδα. Μέσα σε λίγους μήνες κατάφερε να εντάξει πολλές χιλιάδες μέλη αφού βρήκε μεγάλη απήχηση και στη φοιτητιώσα νεολαία. Το κίνημα ενστερνίστηκε από πολύ νωρίς τις ιδέες του ρομαντικού εθνικισμού που εκείνη την εποχή ήταν διάσπαρτη στα λαϊκά στρώματα και τη συνδύασε με ένα φιλειρηνικό αίτημα, την ουδετερότητα της χώρας στον Α'ΠΠ. Δυστυχώς το κίνημα αυτό δε βρήκε μια ηγεσία που θα μπορούσε να το οδηγήσει στην εκπλήρωση των ιστορικών του πεπρωμένων, καθώς οι κυβερνήσεις του παλατιού κράτησαν απόσταση στην αρχή, ενώ μετά τα γεγονότα του Νοεμβρίου και κάτω από τις πιέσεις των Άγγλων, Γάλλων και Ιταλών, απαγόρευσαν το σύνδεσμο, γεγονός που οδήγησε στον αποκλεισμό και τον βομβαρδισμό της Αθήνας από το συμμαχικό (!) στόλο και στην περαιτέρω επέμβαση των μεγάλων δυνάμεων με αποτέλεσμα ο Κωνσταντίνος να βρεθεί εξόριστος και ο Βενιζέλος να επανέρθει στον πρωθυπουργικό θώκο, χωρίς μάλιστα να προηγηθούν εκλογές. 

Βαφτισμένο στα νάματα του πολιτικού ρομαντισμού, το κίνημα των επιστράτων απέκτησε εξ αρχής χαρακτήρα αντιπλουτοκρατικό, αντιαστικό και αντιφιλελεύθερο. Η έλλειψη μιας στιβαρής ηγεσίας ωστόσο, δεν επέτρεψε στο κίνημα να αρθρώσει έναν ποιοτικό πολιτικό λόγο. Ιθύνων νους και άτυπος αρχηγός του κινήματος των επιστράτων θεωρήθηκε ο Ιωάννης Μεταξάς, κάτι τέτοιο όμως δεν επιβεβαιώνεται.

(Φωτο:Γάλλοι στρατιώτες αποβιβάζονται στον Πειραιά.Το ημερολόγιο δείχνει 18/11/1916)

Τα γεγονότα

Η Ελλάδα βρίσκεται στο απόγειο του Εθνικού διχασμού, χωρισμένη στα δύο.
Το κράτος των Αθηνών με επικεφαλής τον Βασιλέα Κωνσταντίνο και τη νόμιμη συνταγματικά κυβέρνηση Ν.Καλογερόπουλου και το κράτος της Εθνικής Αμύνης στη Θεσσαλονίκη, μίας προσωρινής επαναστατικής κυβέρνησης που συστάθηκε στη Θεσσαλονίκη με την υποστήριξη των όπλων της Entente και επικεφαλής τον Ελ. Βενιζέλο.

Η πολιτική του Βενιζέλου ήταν η Ελλάδα να συμπαραταχθεί με τους συμμάχους στον πόλεμο εναντίον των κεντρικών λεγόμενων δυνάμεων. Αντιθέτως, η πολιτική του Κωνσταντίνου ήταν η ουδετερότητα

Οι πιέσεις  της Entente ήταν αφόρητες προς την Ελλάδα για να μπει στον πόλεμο. Ο Κωνσταντίνος αναγκάστηκε να έρθει σε συμφωνία με τους συμμάχους και να παραδώσει μέρος του οπλισμού του κράτους των Αθηνών.

Ο συμμαχικός στόλος με επικεφαλής τον ναύαρχο Νταρτίς Κιφουρνέ απαίτησε την παράδοση αυτών των όπλων, όμως οι στρατιωτικοί παράγοντες έπεισαν τον Κωνσταντίνο να μη δεχθεί τη συμφωνία. Σε αυτό τους βοηθούσε και η θετική άποψη της κοινής γνώμης που έβλεπε σε αυτήν την ενέργεια μια επέμβαση στα εσωτερικά της Ελλάδος.
Μετά την απόρριψη των απαιτήσεων των συμμάχων, ο ναύαρχος Νταρτίς Ντιφουρνέ ζήτησε να επιβιβαστούν συμμαχικά αγήματα στην Αθήνα από το Φάληρο και τον Πειραιά όπου βρισκόταν ο συμμαχικός στόλος.  Έτσι 3.000 άντρες, Γάλλοι κυρίως και Βρετανοί, αποβιβάστηκαν στο Φάληρο και τον Πειραιά και κατευθύνθηκαν προς την Αθήνα συνεπικουρούμενοι από Έλληνες φιλελεύθερους. Ωστόσο μέσα στην πρωτεύουσα ήταν 20.000 επίστρατοι ένοπλοι.



Μετά από δύο ημέρες σκληρής μάχης στη αποκλεισμένη Αθήνα και τον Πειραιά, οι Αγγλογάλλοι , τρέπονται σε φυγή και αποσύρονται στα πλοία. Οι επίστρατοι έχουν νικήσει δύο αυκρατορίες και αυτή είναι η πρώτη φορά που ο ελληνικός λαός ξεσηκώνεται αυθόρμητα ενάντια στους αιώνιους διαχειριστές της τύχης του.

Βεβαίως οι Αγγλογάλλοι  δεν θα αφήσουν τα γεγονότα αυτά να περάσουν και την ίδια μέρα της υποχώρησης των χερσαίων δυνάμεων, εκκινούν τον αποκλεισμό και το βομβαρδισμό της πρωτεύουσας. Απότοκος του αποκλεισμού, υπήρξε η πείνα που μας περιγράφει ο Σικελιανός στο ποιήμα του.

Συλλογιζόμενοι τη μήτρα της ποίησης συνολικά, την Ιλιάδα του Ομήρου, ένα έργο που βασίστηκε σε πολεμικά γεγονότα, καταλαβαίνουμε ότι η ίδια η ποίηση δεν μπορεί παρά να είναι ηρωική.
Και είναι οι ήρωες εκείνοι που σπάζοντας το φράγμα της ανθρώπινης περατότητας, παράγουν ποίηση και λογοτεχνία.
Τίποτα δε μένει στους ποιητές παρά να στολήσουν αυτές τις δημιουργίες με λέξεις.